Co wiemy o jeziorze
Wszystko, co tu piszemy, pochodzi z dokumentów: opracowania hydrologicznego z 2024 r., dokumentów urzędowych i publicznych rejestrów.
Głębokie, uwarstwione, przejrzyste
Jezioro jest na tyle głębokie, że latem jego wody układają się w warstwy o różnej temperaturze. To czyni je odporniejszym na degradację — pod warunkiem, że dopływ substancji odżywczych z zewnątrz pozostaje niski. Jezioro jest źródłem Czarnej Strugi; sieć dopływów jest słabo rozwinięta, więc o stanie wody decyduje niemal wyłącznie bezpośrednie otoczenie.
Siedlisko 3140 — podwodne łąki ramienic
Jezioro Białe jest przedmiotem ochrony w obszarze Natura 2000 Prokowo PLH220080 jako siedlisko o kodzie 3140: twardowodne zbiorniki z podwodnymi łąkami ramienic (Charetea). Według opracowania z 2024 r. jest to jedyne dobrze zachowane jezioro ramienicowe północnej części Pojezierza Kaszubskiego. Ramienice rosną tylko w wodzie ubogiej w substancje odżywcze — ich obecność jest świadectwem czystości, a ich zanik jest pierwszym sygnałem, że jezioro zaczyna umierać.
Całe jezioro wraz ze zlewnią leży ponadto w otulinie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, a wody podziemne należą do Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 111.
Ochrona na papierze
Obszar Prokowo został zatwierdzony przez Komisję Europejską w styczniu 2011 r. Ustawa daje sześć lat na sporządzenie planu zadań ochronnych — termin upłynął więc w 2017 r. Planu do dziś nie ma; obowiązują jedynie cele tymczasowe. Zabiegamy o jego ustanowienie.
Las chroni wodę
Zlewnia jeziora to 14,9 km², z czego 72,8% stanowi las. Tak lesista zlewnia uwalnia do wody bardzo mało substancji odżywczych — to ona utrzymuje jezioro w czystości. Opracowanie z 2024 r. wskazuje wprost: zmiana użytkowania zlewni, zwłaszcza zabudowa rekreacyjna i mieszkaniowa z indywidualną gospodarką ściekową, jest głównym zagrożeniem dla jeziora. Przy brzegu wody podziemne zalegają około metra pod powierzchnią — ścieki z nieszczelnych zbiorników mają do jeziora bardzo krótką drogę.
W gminie Kartuzy w 2015 r. istniało 2 614 zbiorników bezodpływowych — najwięcej w powiecie. Według kontroli NIK z 2020 r. w skali kraju blisko 90% ścieków z takich zbiorników trafiało do środowiska nieoczyszczone.
Nikt nie zbadał tej wody
Oficjalna ocena stanu jeziora („stan dobry", 2018) została przeniesiona z innego, podobnego jeziora — nie oparto jej na badaniach Jeziora Białego. Opracowanie z 2024 r. wzywa do wykonania pełnych badań fizykochemicznych i biologicznych, łącznie ze strefą przydenną. Pozyskanie takich badań — z niezależnego laboratorium, ze środków publicznych — jest jednym z celów Stowarzyszenia.
Źródła: „Ocena hydrologiczna i podatność na degradację Jeziora Białego" (2024, opracowanie wykonane na zlecenie; autorzy: prof. dr hab. inż. T. Heese, dr inż. K. Pikuła, dr inż. A. Staniszewski) · pismo Gminy Kartuzy z 19.05.2026 (U.6724.5.75.2026.AA) · uzasadnienie projektu planu ogólnego gminy Kartuzy (2026) · NIK (2020).